Włoska afera o brazylijskie złoto: śledztwo, interpelacje i pretensje w parlamencie

Włoski parlament – a przynajmniej niektóre jego frakcje, co bardziej podatne na polityczne emocje – zagotował się, wzburzony problematyką złota. Na początku tego miesiąca poseł Angelo Bonelli z Sojuszu Lewicy i Zielonych (Alleanza Verdi e Sinistra) złożył interpelację poselską do ministrów spraw wewnętrznych, gospodarki i finansów, środowiska oraz energii, a także do premier Giorgii Meloni personalnie – żądając wyjaśnień w kwestii sprowadzanego do Włoch złota. Dokument podpisało ośmiu parlamentarzystów tej samej koalicji.

Posłowie domagają się informacji o narzędziach śledzenia łańcucha dostaw złota z Brazylii pod kątem ryzyka przestępstw środowiskowych, fałszowania dokumentów i naruszeń praw ludności rdzennej oraz o działaniach dyplomatycznych mających zapobiec napływowi nielegalnego kruszcu z Amazonii. To nie pierwsza taka inicjatywa: w lutym 2022 r. podobną interpelację złożył poseł Devis Dori wraz z trzema kolegami z tego samego ugrupowania. A i w kolejnych latach we Włoszech sprawa ta budziła kontrowersje.

Do kwietnia 2026 r. nie uzyskano jednak jasnej odpowiedzi – po prawdzie bowiem włoskie organy same musiałyby przeprowadzić własne postępowanie, by móc udzielić oficjalnej repliki. Trzeba natomiast przyznać, że problem ciągnie się od lat.

Źródła „brudnego” złota

Cała sprawa nabrała wymiaru międzynarodowego w związku z brazylijskim postępowaniem karnym w sprawie przemytu złota z Amazonii – które miało trafiać, miedzy innymi, właśnie do Włoch. W czerwcu 2025 r. włoska rafineria Italpreziosi nabyła złoto od brazylijskiego importera objętego śledztwem w regionie Itaituba w stanie Pará. Tamtejsze firmy wystawiały fikcyjne faktury, m.in. na nazwiska zmarłych osób, maskując pochodzenie kruszcu z nielegalnych kopalń na terytorium ludu Munduruku.

W maju 2024 r. brazylijska służba celna w porcie Santos zatrzymała transport 15 ton węgla drzewnego, w którym ukryto 5 kg niezgłoszonego złotego proszku – stanowiło to 0,03 proc. masy przesyłki, a jego wartość rynkowa szacowana była na 1,9 mln reali. Odbiorcą miał być włoski zakład Safimet. Z kolei rafineria Chimet z Arezzo w Toskanii figuruje w aktach operacji policyjnej Terra Desolata jako nabywca złota nielegalnie wydobytego na terytorium ludu Kayapó w południowym Pará.

Z kolei w grudniu 2025 r. brazylijska Prokuratura Federalna w stanie Amazonas wszczęła postępowanie wyjaśniające w sprawie skuteczności działań brazylijskich instytucji – w tym Agencji Górniczej ANM – wobec nielegalnego eksportu złota. W marcu 2026 r. prokuratura skierowała zapytania do ambasady Włoch w Brasília (oraz placówek Szwajcarii, Belgii i Wielkiej Brytanii), domagając się informacji o mechanizmach blokowania napływu nielegalnego kruszcu.

Doraźne (nie)rozwiązanie trwałego problemu

Problem szmuglu złota ma charakter strukturalny. Nielegalne wydobycie i wywóz z Amazonii najczęściej prowadzone jest przez zbrojne grupy przestępcze, które korzystają z niedostępności tego ogromnego obszaru. Urobki złota wydobywane pozyskiwane z terenów chronionych, często dość prymitywnymi (i z reguły szkodliwymi) metodami, jest następnie przemycane z wykorzystaniem sfałszowanej dokumentacji – w czym niestety pomaga także podatność korupcyjna brazylijskich organów policyjnych i administracyjnych.

Wszystko to prowadzi – wbrew oficjalnie doktrynalnej, „ekologicznej” polityce władz – do stałego powiększania obszarów zdegradowanych. Dostępne dane wskazują, że tylko w ostatnim kwartale 2025 r. w Brazylii przybyło 2000 ha nowych wyrębów powiązanych z tym procederem, a podobne zjawisko notuje się na terytoriach rdzennych i w parkach narodowych sąsiednich krajów. Brazylijskie organy prowadzą regularne operacje zwalczania nielegalnego wydobycia, ale ich efekty są jedynie doraźne. Włoskie rafinerie złota stały się zaś elementem łańcucha, w którym organy te dostrzegają lukę w kontroli importu.

I to właśnie wzburzyło włoską lewicę i zielonych – za który to problem odpowiedzialnym uznali naturalnie centroprawicowy gabinet Giorgii Meloni.