Państwo skonfiskuje krypto bez postawienia zarzutów. Niemcy odwracają ciężar dowodu, Polska ukręciła już bat
Niemiecki Bundestag uchwalił 12 listopada ustawę która pozwoli urzędowi celnemu zająć kryptowaluty o wartości powyżej 100 tysięcy euro, jeżeli ich legalne pochodzenie budzi „uzasadnione wątpliwości”. Nie potrzeba będzie śledztwa, prokuratora ani formalnych zarzutów. Przepisy czekają jeszcze na zgodę Bundesratu, czyli izby reprezentującej kraje związkowe, i mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Oficjalnie to reforma wymierzona w mafie i pralnie brudnych pieniędzy. W praktyce? To posiadający Bitcoina obywatel będzie musiał wykazać że jest uczciwy.
Niemcy mają chrapkę na kryptowaluty
Ustawa nosi rozbrajającą nazwę Zollfinanzgerechtigkeitsgesetz, czyli w wolnym tłumaczeniu „ustawa o sprawiedliwości finansowej w służbie celnej”. Wprowadza nowe postępowanie administracyjne w którym celnicy maja prawo zabezpieczyć „znaczący” majątek, z reguły warty ponad kwotę 100 tys. euro, czyli około 440 tysięcy złotych. Kryptoaktywa wymieniono w niej wprost, z odwołaniem do definicji z unijnego rozporządzenia MiCA (Markets in Crypto-Assets). Przy dzisiejszych cenach na próg łapią się niecałe dwie sztuki BTC.
Pierwsza blokada trwa do 30 dni i nie wymaga zgody sądu. Sąd finansowy może ją przedłużyć jednorazowo o 150 dni, więc monety mogą stać w zamrażarce nawet przez pół roku. O ostatecznym przepadku zadecyduje sąd w składzie kolegialnym, a nie jeden sędzia, jak chciał pierwotnie rząd (!). Resort finansów liczy, że od 2028 roku nowe uprawnienia celników przyniosą budżetowi dodatkowe 308 milionów euro rocznie.
Na liście sygnałów ostrzegawczych znalazły się m.in. rozjazd między znanymi dochodami a posiadanym majątkiem, brak możliwości prześledzenia źródła pieniędzy, „nieprzejrzysty” sposób przechowywania i kontakty z osobami skazanymi. Po poprawkach komisji finansów doszły do listy nieprawdziwe wyjaśnienia samego właściciela. Za ustawą zagłosowały CDU/CSU, SPD i AfD, przeciw była Lewica, a Zieloni wstrzymali się od głosu. Ingo Vogel z SPD przekonywał z mównicy, że „majątek nabyty w sposób przestępczy nie korzysta z konstytucyjnej ochrony z artykułu 14”.
Skąd masz Bitcoiny z 2015 roku?
Federalna Izba Adwokacka (BRAK) ostrzegała jeszcze przed głosowaniem, że brak dokumentów, choćby przy majątku przekazywanym w rodzinie od pokoleń, nie może jeszcze uchodzić za dowód nielegalnego pochodzenia. Niemieckie Stowarzyszenie Adwokatów (DAV) pisze o „upolicyjnieniu” służby celnej, a związana z DAV adwokatka Gina Greeve mówi o faktycznym odwróceniu ciężaru dowodu i wątpi, czy da się to pogodzić z konstytucyjną ochroną własności. Bundesrat chciał zresztą pójść jeszcze dalej i odwrócić ciężar dowodu wprost, na co rząd się nie zgodził.
Ten, kto kupował Bitcoina jeszcze dekadę temu, czynił to często na giełdach które już dawno upadły, albo od kogoś innego za gotówkę. Historii transakcji z japońskiej Mt. Gox nikt już nie pobierze, a klienci dawnego BitBaya, przemianowanego później na zondacrypto, przekonali się w tym roku jak szybko giełda potrafi odciąć ludzi od posiadanych środków. Do tego dochodzi jeszcze wspomniany „nieprzejrzysty” sposób przechowywania. Ustawa nie mówi że portfel sprzętowy jest podejrzany, ale nie mówi też, że nie jest. A skarga do sądu nie wstrzymuje blokady, więc celnikowi łatwiej będzie monety zamrozić, niż ich właścicielowi odzyskać.
Wychodzi więc na to, że w Europie dowód zakupu zaczyna być wart więcej niż sam klucz prywatny.
Polski fiskus pyta skąd masz krypto
Nawiasem mówiąc Polska ma własny mechanizm w którym to obywatel tłumaczy się z posiadanego majątku: 75-procentowy podatek od przychodów z nieujawnionych źródeł. W ostatnich tygodniach urzędy skarbowe wysyłają inwestorom kryptowalutowym wezwania do wyjaśnień, głównie za 2021 rok. Różnica polega na tym, że fiskus zabiera trzy czwarte niewyjaśnionej nadwyżki, a niemiecki celnik same tokeny.
Zamrożenie środków bez wyroku też funkcjonuje, tyle że już pod kontrolą prokuratora. Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) może zablokować rachunek na 96 godzin, później blokadę przedłuża prokurator, maksymalnie dwa razy po pół roku. Rząd chciał wręczyć podobne narzędzie Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) w ustawie o kryptoaktywach, ale prezydent Karol Nawrocki zawetował ją trzykrotnie, argumentując m.in. „zagrożeniem dla wolności i majątku Polaków”. W Niemczech o wiele szersze uprawnienia celników poparła tymczasem także AfD, choć poseł tej partii Kay Gottschalk narzekał na „mgliste pojęcia” znajdujące się ustawie.
Unijna dyrektywa 2024/1260 o odzyskiwaniu i konfiskacie mienia każe z kolei umożliwić konfiskatę majątku którego legalnego źródła nie da się wykazać, jeżeli sąd uzna, że pochodzi on z przestępstw popełnianych w ramach grupy przestępczej. To wciąż procedura karna, a nie celna, ale kierunek ten sam. Pokrzywdzeni w aferze zondacrypto chcą przy tej okazji by przepadek bez wyroku działał także na ich korzyść, a nie wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa. Jeszcze pod koniec października Polska nie zgłosiła Komisji Europejskiej żadnych przepisów wdrażających dyrektywę. Termin mija w przyszły poniedziałek, 23 listopada.