Polska bankrutuje? Sprawdzamy dane
Polska i jej finanse publiczne coraz częściej opisywane są językiem kryzysu. Powód jest łatwy do wskazania. Po lipcu 2026 r. deficyt budżetu państwa przekroczył 141 mld zł. Dochody wyniosły 333,9 mld zł, podczas gdy wydatki sięgnęły 474,97 mld zł. Jednocześnie koszty obsługi długu publicznego w 2026 r. szacowane są na około 90 mld zł. Pojawia się więc pytanie o to, czy Polska rzeczywiście zmierza w stronę bankructwa? Sytuacja jest poważna, ale odpowiedź wymaga oddzielenia alarmujących danych fiskalnych od prawnego znaczenia zadłużenia państwa. Rzućmy okiem na regulacje i dane, które pachną tajemnicą poliszynela.
Konstytucja stawia granicę, a Polska jeszcze przed nią
Punktem wyjścia jest art. 216 ust. 5 Konstytucji RP. Przepis stanowi, że „nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto”. Konstytucyjna granica wynosi zatem 60 proc. PKB. Mechanizm ten rozwija ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z art. 74 tej ustawy Minister Finansów sprawuje kontrolę nad sektorem finansów publicznych w zakresie przestrzegania zasady stanowiącej, że państwowy dług publiczny nie może przekroczyć 60 proc. PKB. Z kolei art. 86 ustawy przewiduje procedury ostrożnościowe i sanacyjne uruchamiane w razie osiągania określonych poziomów zadłużenia. Trzeba jednak uważać na jedną rzecz. Nie każda informacja o „długu Polski” oznacza to samo. Zadłużenie Skarbu Państwa nie jest pojęciem tożsamym z państwowym długiem publicznym, do którego odwołuje się Konstytucja.
Według danych Ministerstwa Finansów zadłużenie samego Skarbu Państwa na koniec czerwca 2026 r. wyniosło 2,191 bln zł. Tylko w czerwcu zwiększyło się o 55,9 mld zł, a od początku roku aż o 239,5 mld zł, czyli 12,3 proc. Co więcej, według wstępnych danych na koniec lipca było to już około 2,213 bln zł. Tempo wzrostu trudno więc uznać za nieistotne. Jednocześnie struktura długu pozostaje relatywnie bezpieczna. W czerwcu zadłużenie zagraniczne stanowiło 20,1 proc. długu Skarbu Państwa, a 79,9 proc. było zadłużeniem krajowym. To istotna różnica chociażby względem sytuacji Grecji podczas kryzysu zadłużeniowego. Polska posiada ponadto własną walutę i prowadzi samodzielną politykę pieniężną. Grecja po przyjęciu euro takiego instrumentu nie miała. Sam wysoki deficyt nie oznacza więc jeszcze niewypłacalności państwa.
Czy Polska może zbankrutować?
Konstytucja zawiera również mechanizmy ograniczające swobodę polityków w finansowaniu wydatków. Zgodnie z art. 220 ust. 1 zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Radę Ministrów nie może powodować ustalenia przez Sejm większego deficytu budżetowego niż przewidziany w projekcie ustawy budżetowej. Jeszcze ważniejszy jest art. 220 ust. 2 Konstytucji: ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu poprzez zaciąganie zobowiązań w centralnym banku państwa. Oznacza to, że rząd nie może po prostu nakazać NBP „dodrukowania” pieniędzy potrzebnych do sfinansowania dziury budżetowej. Nie zmienia to faktu, że obecne dane są ostrzeżeniem. Deficyt rzędu 6,5 proc. PKB jest bardzo wysoki, a jego utrzymywanie przez kolejne lata oznacza konieczność emisji następnych obligacji. Problem zaczyna przypominać mechanizm kuli śnieżnej, gdzie nowy dług generuje odsetki, które zwiększają przyszłe wydatki, a te mogą wymagać dalszego zadłużania. Właśnie dlatego szczególnie niepokojące są koszty obsługi długu szacowane w 2026 r. na około 90 mld zł. Pieniądze przeznaczane na odsetki nie finansują infrastruktury, ochrony zdrowia ani inwestycji. Są ceną wcześniejszego zadłużenia.
Do Grecji daleko
Czy wszystko co napisałem oznacza bankructwo Polski? Nie. Porównanie z Grecją jest obecnie zbyt daleko idące. Grecki kryzys był związany nie tylko z deficytem, lecz również z utratą zaufania inwestorów, problemami ze ściągalnością podatków, ujawnieniem nierzetelnych statystyk fiskalnych oraz funkcjonowaniem w strefie euro. Polska znajduje się w odmiennej sytuacji. Zasadnicza część jej długu pozostaje związana z krajowym rynkiem i własną walutą. Nie oznacza to jednak, że konstytucyjny limit 60 proc. można traktować jako granicę, poniżej której zadłużenie jest automatycznie bezpieczne. Kryzys finansów publicznych może rozpocząć się znacznie wcześniej, jeżeli inwestorzy zaczną żądać coraz wyższego oprocentowania za finansowanie państwa. Dlatego właściwe pytanie nie brzmi dziś „czy Polska bankrutuje?”. Brzmi raczej – jak długo państwo może utrzymywać tak wysoki deficyt, zanim rosnące koszty długu wymuszą podwyżki podatków albo ograniczenie wydatków? Dane z 2026 r. nie świadczą jeszcze o bankructwie. Są jednak wystarczająco poważne, aby tego pytania nie lekceważyć. O tematach gospodarczych piszemy też poniżej:
Europejska gospodarka przyspiesza mimo wojny i drogiej ropy? Dane PMI dały sygnał
Polska gospodarka wśród liderów. Te dane trzeba uważnie obserwować
