Palantir utka rdzeń wojskowej AI. Decyzja Pentagonu w tle niedawnego konfliktu z Anthropic
Departament Wojny USA desygnował system narzędzi AI Maven Smart System, opracowany przez Palantir Technologies, jako oficjalny „program rejestrowy” (program of record). Decyzję zawarto w memorandum zastępcy sekretarza wojny ds. cyfrowych i sztucznej inteligencji Steve’a Feinberga z 9 marca. Ustanawia ona narzędzie jako rdzenny system AI przeznaczony do długoterminowego wdrożenia we wszystkich komponentach amerykańskich sił zbrojnych. Status ten ma systemowo o tyle duże znaczenie, że przekłada się na długofalowy rozwój i stabilne finansowanie.
Maven integruje dane pozyskiwane z wielu źródeł: obrazowania satelitarnego, bezzałogowych statków powietrznych, radarów naziemnych i morskich, sensorów pola walki, przechwyconych transmisji oraz raportów wywiadowczych. Po przetworzeniu dane te są analizowane w czasie zbliżonym do rzeczywistego, a algorytmy automatycznie identyfikują potencjalne cele wojskowe – pojazdy opancerzone, wyrzutnie rakietowe, stanowiska dowodzenia, składy amunicji, umocnienia inżynieryjne, grupy personelu, etc. System generuje również sugestie priorytetyzacji celów i proponuje optymalne sekwencje uderzeń, pozostawiając formalną decyzję o użyciu siły człowiekowi.
Narzędzie wspiera obecnie procesy dowodzenia i kontroli (C2) w skali taktycznej i operacyjnej, przyspiesza analizę wielodomenową oraz umożliwia szybsze tworzenie wspólnego obrazu pola walki („common operational picture„) w ramach Sił Połączonych. Od 2025 roku Maven jest już eksploatowany przez Pentagon, i wedle pojawiających się enuncjacji, miał być efektywnie wykorzystywany w czasie operacji w Wenezueli czy działań w Iranie, tak tych ubiegłorocznych, jak i obecnie trwających. Używany ma być na wszystkich etapach działań sił zbrojnych – od jednostek bojowych po centra analityczne i sztaby wyższego szczebla.
Nadzór nad programem zostanie przeniesiony z Narodowej Agencji Wywiadu Geoprzestrzennego (NGA), która kontrolowała go dotychczas, do Biura Szefa Cyfrowego i Sztucznej Inteligencji (CDAO) Pentagonu – co ma nastąpić w ciągu najbliższych 30 dni. Jednocześnie Armia Stanów Zjednoczonych (US Army, tj. siły lądowe) przejmie odpowiedzialność za planowanie i zawieranie przyszłych kontraktów na rozwój i utrzymanie systemu. Pełne wdrożenie w ramach statusu programu rejestrowego zaplanowano do końca roku fiskalnego 2026 (30 września 2026).
Palantir zastąpi swego dotychczasowego partnera
Współpraca (i profity) firmy Palantir w relacjach z Pentagonem rozwijają się dynamicznie. W grudniu 2024 roku podpisano umowę o potencjalnej wartości 480 milionów dolarów. W maju 2025 roku limit ten podniesiono do 1,3 miliarda dolarów. Oddzielna, szeroko zakrojona umowa z Armią USA opiewa na 10 miliardów dolarów i obejmuje zarówno wykorzystanie systemu Maven, jak i innych produktów Palantiru z rodziny Gotham i Foundry. Wartość kontraktów zawartych od 2023 roku przekroczyła 2,8 miliarda dolarów.
Decyzja o Maven pojawia się w kontekście poważnego, jak to się ładnie mówi, kryzysu zaufania wobec innego dostawcy modeli AI – firmy Anthropic. Latem 2025 roku Departament Obrony podpisał z Anthropic umowę o wartości do 200 milionów dolarów, dzięki której model Claude stał się pierwszym komercyjnym modelem LLM zintegrowanym z tajnymi sieciami resortu (SIPRNet i JWICS). W styczniu 2026 roku Claude został wykorzystany do analizy danych satelitarnych i sygnałowych podczas operacji wojskowej przeciwko celom w Wenezueli, obejmującej bombardowania lotnicze i działania sił specjalnych. Ujawnienie tego faktu w mediach doprowadziło do publicznego konfliktu.
Polityka Anthropic wyraźnie wyklucza zastosowanie jej modeli w działaniach „związanych z przemocą, rozwojem broni, inwigilacją lub szkodzących ludziom”. Pentagon z kolei nie zamierza dostosowywać swych działań do polityki narzucanej mu przez prywatną firmę. Po incydencie resort wojny uznał, że dalsze korzystanie z Claude’a jest niezgodne z wymaganiami operacyjnymi, oznaczył też firmę jako niezaufanego dostawcę. Obecnie trwa procedura rozwiązania umowy, zaś jako docelowe rozwiązanie zastąpić ma go właśnie Maven. Skądinąd, ten ostatni współpracować ma także z Claude’m, ale pod kontrolą firmy Palantir, w ramach porozumienia tej ostatniej z Anhtropic.
