Ku niewyczerpanej energii: ustabilizować plazmę w reaktorach termojądrowych. Kluczowa próba
Wizja realistycznego wykorzystania energii termojądrowej wydaje się być o krok bliżej. Nowozelandzka spółka OpenStar Technologies przeprowadziła 17 lutego pierwszą publiczną demonstrację działania swojego prototypowego układu fuzyjnego „Junior”. W toku próbie doprowadzono lewitacji nadprzewodzącego magnesu o masie około 550 kg w komorze próżniowej o średnicy 5 metrów, wypełnionej świecącą plazmą o temperaturze przekraczającej milion stopni Celsjusza.
Proces trwał około 20 sekund. Górny elektromagnes kompensował siłę grawitacji, umożliwiając stabilne utrzymanie ciężkiego magnesu w chmurze ultragorącej plazmy o objętości około 40 m³. Demonstracja odbyła się w siedzibie firmy w rejonie Ngauranga Gorge w Wellington (część aglomeracji obejmującej także Lower Hutt). Technologia OpenStar opiera się na wykorzystaniu magnesów nadprzewodzących do kształtowania i utrzymywania plazmy w warunkach niezbędnych do reakcji syntezy termojądrowej.
Lewitacja ciężkiego elementu magnetycznego w otoczeniu ekstremalnie gorącej plazmy stanowi jeden z krytycznych problemów na drodze do uzyskania zdolności całego systemu do długotrwałego utrzymywania konfiguracji magnetycznej wymaganej przy znacznie wyższych parametrach – temperaturach milionów stopni (a takie właśnie temperatury generowane są przy okazji reakcji termojądrowych) oraz odpowiednio wysokim ciśnieniu i czasie życia plazmy.
Próba nie obejmowała jeszcze realizacji reakcji syntezy deuter–tryt z istotnym uwalnianiem energii netto. Stanowi jednak krytyczny – i dotąd bardzo trudny do osiągnięcia, będący zarazem obiektem licznych badań – krok udowadniający integralność mechaniczną i elektromagnetyczną układu w obecności gorącej plazmy – warunek konieczny przed przejściem do fazy osiągania lawsonowskiego kryterium zapłonu.
Święty Graal energii jądrowej
OpenStar Technologies, założona w 2021 roku przez dr. Ratu Matairę (wcześniej związanego z Paihau Robinson Research Institute Uniwersytetu Wiktorii w Wellington), rozwija nietypową, nastawioną na obniżenie kosztów koncepcję reaktora fuzyjnego. W lutym 2026, w ramach programu wsparcia rozwoju technologii, rząd Nowej Zelandii udzielił spółce pożyczki rzędu 35 mln dolarów nowozelandzkich z Regional Infrastructure Fund na budowę specjalistycznego obiektu dla kolejnej generacji urządzenia.
OpenStar należy do ponad pięćdziesięciu prywatnych podmiotów na świecie pracujących nad komercjalizacją kontrolowanej syntezy jądrowej. Demonstracja z 17 lutego plasuje firmę wśród podmiotów, które osiągnęły widoczne postępy w krytycznych podsystemach – zwłaszcza w zakresie stabilizacji i kontroli plazmy za pomocą magnesów wysokotemperaturowych nadprzewodników. Kolejne etapy prac mają objąć skalowanie układu i dążenie do osiągnięcia parametrów pozwalających na pomiar aktywności neutronów emitowanych w toku fuzji, a także przyrostu samej energii.
Brak na razie publicznie dostępnych danych o planowanym harmonogramie osiągnięcia Q>1 lub warunkach zbliżonych do zapłonu. Co, skądinąd, nie dziwi – jest bardzo prawdopodobne, że informacje takie mogą zostać zastrzeżone z przyczyn bezpieczeństwa.
