Komisja Nadzoru Finansowego nałożyła dzisiaj na największego polskiego brokera giełdowego XTB karę pieniężną w wysokości 20 mln zł. To jedna z najwyższych sankcji finansowych, jakie KNF wymierzyła domowi maklerskiemu w ostatnich latach. Spółka zapowiada analizę uzasadnienia i rozważa odwołanie.
Urząd w komunikacie opublikowanym na platformie X poinformował, że nałożył na XTB SA karę za naruszenia w zakresie badania adekwatności i zarządzania produktowego, wskazując, że niespełnienie przez spółkę wymogów nałożonych na firmy inwestycyjne przez przepisy prawa spowodowało „prowadzenie działalności w sposób nierzetelny i nieprofesjonalny”. Broker odniósł się już do zarzutów, publikujemy jego oświadczenie poniżej.
KNF prześwietliła XTB. Stawia brokerowi cztery zarzuty
Kara dotyczy czterech kategorii naruszeń, do których dochodziło w latach 2022–2023. Po pierwsze, nienależyte ustalanie od 1 stycznia 2022 roku do 16 sierpnia 2023 roku, czy klient ma wiedzę i doświadczenie konieczne do tego, aby zdawać sobie sprawę z ryzyka związanego ze świadczonymi mu usługami maklerskimi lub instrumentami finansowymi. Po drugie, brak określenia grupy docelowej od 1 stycznia 2022 roku do 17 września 2023 roku w sposób odpowiedni i proporcjonalny, z uwzględnieniem charakteru instrumentu finansowego oraz jego złożoności. Po trzecie, brak rzetelnego określania okoliczności w związku z publikacją listy HOT udostępnianej klientom, które mogły powodować powstanie konfliktu interesów.
W centrum zarzutów znalazła się wadliwa metodologia oceny adekwatności oparta na kwestionariuszach MiFID. Zdaniem KNF spółka stwierdzała adekwatność ryzykownych i skomplikowanych instrumentów, jakimi są CFD, na podstawie wiedzy i doświadczenia klientów z zakresu instrumentów nieskomplikowanych; potencjalni klienci, którzy w ankiecie MiFID wykazali się znajomością jedynie prostych produktów finansowych, otrzymywali wbrew rzeczywistości informację o adekwatności również kontraktów CFD.
Regulator skrytykował też mechanizm listy HOT, czyli zestawienia instrumentów przyciągających w danej chwili największą uwagę rynku. Według KNF przyjęta przez spółkę polityka przeciwdziałania konfliktom interesów nie pozwalała klientom na identyfikację konfliktu interesów w związku z algorytmem zamieszczania instrumentów finansowych na liście HOT, w tym szczególnego promowania instrumentów, którymi obrót wiązał się z wyższym spreadem, a tym samym potencjalnie wyższym przychodem dla spółki.
KNF podkreśliła przy tym szerszy kontekst ryzyk związanych z CFD. Komisja zaznaczyła, że z jej corocznych badań wynika, iż systematycznie od 70 do 80 proc. aktywnych klientów traci na transakcjach na tego typu instrumentach.
Polecamy też kalendarz dla rynków finansowych na ten tydzień i wybrane newsy giełdowe:
Te dane makro wstrząsną globalnym rynkiem? Oto kalendarz makro na nowy tydzień
JPMorgan obstawia powrót hossy. Polska może zyskać na tym szczególnie?
Szef IEA ostrzega: „Odbudowa infrastruktury na Bliskim Wschodzie zajmie lata”. Kryzys paliwowy?
Spółka: decyzja nieostateczna, formularze już zmienione
XTB odpowiedziało na decyzję regulatora jeszcze tego samego dnia. W oświadczeniu czytamy, że zdaniem brokera decyzja Komisji Nadzoru Finansowego dotyczy przede wszystkim procesu określenia grup docelowych oraz onboardingu nowych klientów, w tym formularza rejestracyjnego, stosowanego od stycznia 2022 do września 2023, oraz że zarówno sam formularz, jak i mechanizm onboardingu zostały już dawno temu zmienione zgodnie z wytycznymi Komisji.
Spółka zaznacza ponadto, że decyzja nie jest ostateczna, a XTB szczegółowo analizuje treść jej uzasadnienia, by zdecydować o ewentualnych dalszych krokach prawnych. Decyzji nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, co oznacza, że broker nie będzie mieć obowiązku zapłaty ewentualnej kary przed uzyskaniem przez decyzję waloru ostateczności.
Kolejna odsłona sporu XTB z nadzorem
Dla XTB nie jest to pierwsze starcie z Komisją Nadzoru Finansowego. W 2018 roku KNF nałożyła na ówczesny X-Trade Brokers Dom Maklerski karę w wysokości 9,9 mln zł za nieprawidłowości w realizacji zleceń klientów w latach 2014–2015. Spółka odwoływała się kolejno do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale oba sądy oddaliły jej skargi, a kara stała się prawomocna w 2023 roku.
Obecna decyzja (niemal dwukrotnie wyższa) wpisuje się w obserwowane od jakiegoś czasu zaostrzenie podejścia KNF w zakresie ochrony inwestorów detalicznych na rynku instrumentów pochodnych.
Mimo ogłoszenia kary akcje XTB zakończyły poniedziałkową sesję na GPW wzrostami: kurs wyniósł 108,00 zł po zwyżce o 3,67 proc., co sugeruje, że inwestorzy ocenili sankcję jako możliwą do zaabsorbowania przez spółkę bez długotrwałej szkody dla jej działalności i wizerunku.